Canclwm Japan

Beth yw canclwm Japan?

Daw fallopia japonica yn wreiddiol o Japan, Taiwan a gogledd China. Daeth i Brydain am y tro cyntaf ar ddechrau’r 1880au.

Sut mae’n edrych?

Mae’n blanhigyn lluosflwydd (perennial) grymus, sy’n gallu cyrraedd hyd at dri metr o daldra. Mae’n gyffredin ar dir diffaith a glannau afonydd. Mae’n creu dryslwyni trwchus sy’n gorchuddio ardaloedd cyfan yn yr haf, yn gwywo yn y gaeaf ond yn ail-dyfu’n gryfach yr haf nesaf.

Pam fod e'n broblem?

Nid oes "gelynion" cynhenid gan y planhigyn hwn ym Mhrydain.  Oherwydd hynny, mae’n lledaenu heb unrhyw rwystr. Mae’n taflu cysgod dros rywogaethau cynhenid, mae sbwriel yn casglu odano, mae glannau afonydd yn cael eu herydu ganddo, ac mae’n niweidio palmentydd, ffyrdd ac adeiladau oherwydd ei fod yn gallu tyfu trwy darmac a choncrit.

Un o nodweddion mwyaf brawychus canclwm Japan yw ei fod yn lledaenu dan y ddaear, gan dorri drwy wyneb y tir yn achlysurol. Mae’r gwreiddgyffion (rhizomes) yn cael eu gwasgaru i greu planhigion newydd. Mae’r gwreiddgyffion yma’n fach ac yn wydn iawn - mae’n anodd cael gafael arnynt, ac maen nhw’n gallu goroesi am amser maith cyn gwreiddio.

Trafferth arall yw nad oes gan y planhigyn un diriogaeth arbennig; mae’n gallu ffynnu mewn llawer iawn o lefydd.

A yw caniatáu i ganclwm Japan dyfu yn drosedd?

Ydy. Yn ôl y Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad (1981), mae plannu neu ganiatáu i’r planhigyn ffynnu'n drosedd. Yn ôl Deddf Diogelu’r Amgylchedd 1990, mae’r planhigyn yn "wastraff rheoledig", hynny yw, mae cael gwared ohono yn waith arbennig sy’n cael ei reoleiddio'n ofalus.

Sut mae rheoli canclwm Japan?

Fel arfer, trwy gyfuniad o gwtogi a chwistrellu gwenwyn. Weithiau mae pori'n rhan o’r drefn reoli. Dewis arall yw ei orchuddio â chlawr arbennig, a phlannu rhywogaeth sy’n tyfu’n gyflym, er enghraifft pren helygen.

Sut mae rheoli canclwm Japan ar fy nhir i?

Mae cwtogi neu ddiwreiddio’r planhigyn yn ei wanhau a thros nifer o flynyddoedd mi fydd gwneud hyn yn ei ladd. Os yn bosib, mae angen ei losgi’n drylwyr. Os nad ydych yn ei losgi, mae’n rhaid i chi ei gludo i safle sbwriel gyda thrwydded berthnasol; mae methiant i wneud hyn yn drosedd.

Dewis arall yw defnyddio chwynladdwr. Y chwynladdwr mwyaf cyffredin yw un sy’n cynnwys glyffosad (glyphosate). Anfantais glyffosad yw ei fod yn effeithio ar nifer fawr o blanhigion, felly mae angen ei ddefnyddio gyda gofal. Ymhlith y chwynladdwyr sy’n ei gynnwys mae Roundup, Tumbleweed a Tough Weed Gun. Mae mathau eraill o chwynladdwyr ar gael.

Os yw’r planhigyn wedi lledaenu’n bell, dylid ystyried cymorth arbenigol. Os ydych yn ffyddiog eich bod yn gallu llwyddo heb gymorth, mae angen cwtogi a chwistrellu yn gynnar yn yr haf cyn chwistrellu eto yn hwyr yn yr haf.

Beth bynnag yw eich dewis, mae angen cadw golwg fanwl ar bethau er mwyn sicrhau nad yw’r pla’n dychwelyd.

Sut mae cael gwared â chanclwm Japan?

Mae’r planhigyn, a’r pridd y bu'n tyfu ynddo, yn “wastraff rheoledig”; hynny yw, mae amodau llym ynghlwm wrth gael gwared arno. Mae’n rhaid i chi ei gludo i safle gyda thrwydded i’w dderbyn. Dyma’r rhai agosaf:

Biffa Waste Services

Trecatti Landfill Site

Fochriw

Dowlais

CF48 4AB

Rhif ffôn: 01685 721882

• Mae angen rhoi o leiaf 24 awr o rybudd iddyn nhw.
• Codir isafswm o dair tunnell fetrig a chyfran o'r dreth dirlenwi yn ddibynnol ar y pwysau. 
• Rhaid gorchuddio trelars ar y daith, gyda chyfeintiau bychain wedi eu rhoi mewn bagiau, ddim yn rhydd, a rhaid i'r gyrwyr sicrhau bod y cerbyd yn lan ac yn wag cyn gadael y safle.

Beth arall ynglŷn â chanclwm Japan sydd angen ei ystyried?

• Nid oes cyfrifoldeb ar Gyngor Bro Morgannwg nac Asiantaeth yr Amgylchedd Cymru i reoli canclwm Japan ar ran tirfeddianwyr preifat. 
• Cyfrifoldeb y tir berchennog yw sicrhau nad yw’n effeithio ar dir cyfagos.
• Os yw’r planhigyn, neu’r gwaith o’i waredu, yn effeithio ar gwrs dŵr, mae’n rhaid i chi ffonio Asiantaeth yr Amgylchedd ar 08459 333 111.
• Mae’n anodd cael gwared ar ganclwm Japan; fel arfer mae angen treulio nifer o flynyddoedd, a gwario llawer o arian, ar y gwaith.  Gorau po gyntaf – mae’n haws ac yn rhatach cael gwared arno cyn iddo ymsefydlu.
• Bydd adnabod a thrin canclwm Japan yn arbed amser ac arian yn y tymor hir, am mai dim ond megis sefydlu ei hun mae'r planhigyn, a bydd yn llai abl i wrthsefyll triniaeth nag y bydd yn nes ymlaen.
• Mae angen i rywun sy’n cael ei dalu i gael gwared â’r planhigyn fod â Thystysgrif Prawf Hyfedredd Cenedlaethol. Ar gyfer chwistrellu sach gefn, PA1 a PA6 neu debyg ydy'r safonau angenrheidiol.
• Bydd torri neu chwalu canlwm Japan dim ond yn peri iddo wasgaru'n bellach.
• Peidiwch â chompostio na mandorri canclwm Japan.

Cysylltu

Os yw’r planhigyn ar dir y Cyngor, ffoniwch UnFro ar 01446 700111.

Os yw’n agos at gwrs dŵr, ffoniwch Asiantaeth yr Amgylchedd ar 08459 333 111.