Vale 21stC Schools Logo with Strap (Transparent)

Datgarboneiddio Ysgolion yr 21ain Ganrif   

Fel rhan o'r rhaglen i adeiladu ysgolion newydd, bydd tîm Ysgolion yr 21ain Ganrif a chontractwyr adeiladu yn gweithio tuag at ddatgarboneiddio ein hysgolion newydd.

 

Pam mae lleihau effaith carbon ein hysgolion newydd yn bwysig?

Ar 29 Gorffennaf 2019, datganodd Cyngor Bro Morgannwg 'argyfwng hinsawdd' ac ymrwymodd i leihau ei allyriadau carbon i sero net cyn 2030, gan gefnogi gweithredu Cynllun Cyflawni Carbon Isel newydd Llywodraeth Cymru.  Mae hyn hefyd yn cefnogi ymrwymiad Llywodraeth Cymru i'r targed o sicrhau sector cyhoeddus carbon sero-net yng Nghymru erbyn 2030. 

Mae ein hysgolion yn defnyddio llawer iawn o egni yn eu gweithrediad o ddydd i ddydd.  Mae ysgolion yn adeiladau mawr sydd â llawer o ofynion ynni; gan gynnwys gwresogi, offer addysgu a goleuadau.  Daw llawer o'r ynni hwn o danwydd ffosil sy'n cyfrannu at newid yn yr hinsawdd.  Felly, mae angen i ni wneud ein rhan i leihau'r ynni cyffredinol sydd ei angen yn ein hysgolion newydd, er enghraifft drwy ystyried colli/ennill gwres o ran cyfeiriadedd adeiladu, a sicrhau bod yr ynni'n dod o ffynonellau adnewyddadwy. Gelwir hyn yn "ddefnydd" carbon isel neu sero-net neu garbon gweithredol.
  
Wrth symud ymlaen bydd hefyd yn bwysig lleihau'r carbon ymgorfforedig sy'n cael ei effeithio gan ein dewisiadau o ddeunyddiau, trafnidiaeth a thechnegau adeiladu.  Wrth i adeiladau ddod yn fwy effeithlon o ran ynni, bydd y carbon ymgorfforedig yn rhan fwy sylweddol o ddefnydd carbon yr adeilad dros ei oes. Felly, mae'n bwysig ystyried newid i ddeunyddiau carbon is; e.e. ffrâm bren yn lle ffrâm ddur.

Er mwyn bod yn gwbl garbon sero-net dros oes gyfan adeiladau'r ysgol, bydd angen i ni ystyried popeth gan gynnwys cynhyrchu materol, cludo i'r safle ac adeiladu, cynnal a chadw a dad-adeiladu diwedd oes.  Mae'n anodd cyflawni carbon sero-net oes gyfan ar hyn o bryd oherwydd bylchau mewn prosesau monitro a diwydiant, ond y gobaith yw y gall hyn fod yn nod prosiectau ysgolion yn y dyfodol wrth i'r sector ddechrau datblygu gwell technegau cyfrifo carbon ac adeiladu arloesol.

Drwy fynd i'r afael â'r carbon ymgorfforedig, gweithredol a diwedd oes mewn prosiectau yn y dyfodol, byddwn yn helpu i gyrraedd targed carbon sero-net y sector cyhoeddus tra'n darparu adeiladau ysgol ysbrydoledig a chynaliadwy.


Sut ydym yn agosáu at ddyfodol di-garbon yn adeiladau ein hysgolion?

Mewn ymateb i'r argyfwng hinsawdd, lansiodd Tîm Ysgolion yr 21ain Ganrif y Fro brosiect i archwilio sut y gellid addasu arferion adeiladu i gefnogi'r targed sero-net fel rhan o Fand B Rhaglen Ysgolion yr 21ain Ganrif.  Penodwyd ISG Ltd i ddarparu adeiladau newydd ar gyfer Ysgol Gynradd AGC Dewi Sant ac Ysgol Gynradd Llancarfan ar yr egwyddorion a ddatblygwyd ym model safonol y Fro. 


Darllenwch ein hastudiaeth achos prosiect ysgolion di-garbon net

 

Cynlluniwyd Ysgol Gynradd yr Eglwys yng Nghymru Dewi Sant i fod yn garbon (mewn defnydd / gweithredol) isel drwy wella adeiladwaith yr adeilad, sicrhau'r cynnydd mwyaf posibl mewn solar a gosod paneli ffotofoltäig (PV) a'i unig ffynhonnell ynni yw trydan. Ystyriwyd y dewis o ddeunyddiau yn ofalus sy'n gwneud y mwyaf o'r ymagwedd ffabrig yn gyntaf a bod yn hawdd ei adeiladu a'i gynnal. Mae'r amgylchedd mewnol yn cael ei ddatblygu i wneud y mwyaf o oleuni naturiol y dydd ac o awyr iach. Bydd y mesurau hyn yn gwneud y gorau o berfformiad ynni'r adeilad tra'n darparu amgylchedd dysgu cyfforddus.

Datblygwyd y model hwn ymhellach i gyflawni adeiladau ysgol carbon (mewn defnydd / gweithredol) sero-net ar gyfer Ysgol Gynradd Llancarfan. Er mwyn cyflawni hyn, diwygiwyd y model ‘trydan i gyd’ gydag ynni adnewyddadwy ychwanegol, storio mewn batris a gosod pympiau gwres ffynhonnell aer. Ysgol Gynradd Llancarfan fydd un o'r adeiladau ysgol gynradd carbon gweithredol sero net cyntaf yng Nghymru. (Gweler ffigur 1 - camau i sicrhau defnydd carbon sero-net ar gyfer Llancarfan.)

 

NZC journey figure (English)Ffigur 1 – Camau tuag at sicrhau adeilad carbon (gweithredol) sero-net ar gyfer Llancarfan:
Roedd y dull o sicrhau adeilad gweithredol carbon sero-net yn seiliedig ar y fframwaith a amlinellwyd yn nogfen Cyngor Adeiladu Gwyrdd y DG – Adeiladau Carbon Sero-Net: Diffiniad Fframwaith.  Manylir uchod ar gamau'r fframwaith a sut yr aethom ati i ymdrin â'r rhain gydag Ysgol Gynradd Llancarfan.

 

Er rhoi ystyriaeth ofalus i ddewis deunyddiau sy'n gwneud y mwyaf o'r ymagwedd ffabrig yn gyntaf (lle mae waliau, to, ffenestri a drysau thermol effeithlon yn lleihau colli ynni ac yn lleihau'r ynni sydd ei angen i wresogi'r adeilad) a bod yn hawdd ei adeiladu a'i gynnal, roedd y Cyngor am fynd â'r prosiect ymhellach i fynd i'r afael á charbon ymgorfforedig.

Ar hyn o bryd mae'r Cyngor yn gweithio gyda chynrychiolwyr o'r diwydiant adeiladu i ddatblygu cynllun ysgol y gellir ei addasu a'i addasu yn ól gradd sy'n garbon (gweithredu) sero-net ac yn garbon ymgorfforedig isel. Drwy hyn, edrych ar y deunyddiau a'r carbon ymgorfforedig y mae'r rhain yn ei gynnwys ac elfennau fel cludiant i'r safle.

Mae'r prosiect hwn yn tynnu sylw at ymrwymiad Cyngor Bro Morgannwg i wthio ffiniau dylunio ysgolion i gefnogi'r targed carbon sero-net erbyn 2030, gan sicrhau bod ein hadeiladau ysgol newydd yn addas ar gyfer y dyfodol.

Dysgwch fwy am ein prosiectau Ysgolion y 21 Ganrif ar ein tudalennau gwe