“Mae Datblygu Tai yn Ein Gwaed”: Cipolwg ar Waith Datblygu Tai yn y Fro 

30 Mehefin 2026

Yn dilyn Adroddiad Monitro Tai Cymru yn gynharach eleni - a oedd yn tynnu sylw at gynnydd cryf yn y Fro - rhannodd un o'n Swyddogion Datblygu Tai Jonathan Lewis angerdd ei dîm am y prosiectau tai y maent yn eu darparu.

Mae Jonathan ei hun wedi gweithio ym maes tai ac adeiladu ers dros 15 mlynedd, gan ddechrau ei daith gyda'r Fro fel Clerc Gwaith ar raglen Safon Ansawdd Tai Cymru (SATC). 

Yn gynnar yn ei yrfa, bu'n gweithio ar draws cannoedd o gartrefi tenantiaid, gan gyflwyno uwchraddiadau hanfodol fel ceginau, ystafelloedd ymolchi a systemau gwresogi: “Roedd yn agoriad llygaid... mynd i mewn i dai pobl a gweld sut mae pobl yn byw a beth oedd yn rhaid iddyn nhw ddioddef wrth fyw yno. Mae rhoi ceginau ac ystafelloedd ymolchi newydd iddyn nhw yn wych - roedd pobl yn gwerthfawrogi'r gwaith yn fawr.”

Lluniodd y profiad hwnnw ei ymrwymiad i’r sector tai a gosod y sylfaen ar gyfer y rôl y mae'n ei chyflawni heddiw.

Bellach yn Swyddog Datblygu, mae Jonathan yn ymwneud â phob cam o ddarparu tai - o nodi tir a llywio cynllunio, hyd at adeiladu a throsglwyddo tai i’n teululoedd. 

Mae'n broses gymhleth sy'n gallu cymryd blynyddoedd ac sy'n gofyn am gydlyniad cyson, datrys problemau a dyfalbarhad: “Mae fel ei fyw a'i anadlu - rydych chi'n ei weld o ddarn o laswellt ac yn ei droi yr holl ffordd i gartrefi newydd.”

Gall prosiectau cymhleth mawr gymryd tua phedair blynedd i symud o'r cysyniad i'r cwblhau, gyda heriau ar hyd y ffordd yn amrywio o gyfyngiadau cynllunio ac ystyriaethau amgylcheddol i geisiadau ariannu a rheoli contractwyr. 

Er gwaethaf hyn, mae Jonathan a gweddill y tîm datblygu tai yn parhau i ddarparu ystod eang o gynlluniau - o ddatblygiadau mawr i adnewyddu adeiladau presennol i ddiwallu angen brys am dai.

Maent hefyd wedi addasu sut maen nhw'n gweithio i wella canlyniadau a lleihau risg, gan gymryd dull mwy ymarferol o reoli adeiladu.

Esboniodd Jonathan fod y shifft hon wedi golygu symud i ffwrdd o ddibyniaeth ar brif gontractwyr mawr ac yn hytrach rheoli a phenodi isgontractwyr yn uniongyrchol: “Rydym wedi llwyddo i ostwng costau oherwydd nad ydym yn gorfod talu'r tâl mawr i brif gontractwyr uwchben.

“Gallwn weld yn union beth sy'n digwydd o ddydd i ddydd a gallwn ymholi am bethau yn syth.”
Yn gyffredinol, mae'r newidiadau wedi arwain at fodel cyflawni mwy uniongyrchol gyda mwy o welededd, llai o risg, a chanlyniadau gwell ar gyfer cynlluniau sydd wedi'u cwblhau.

Ochr yn ochr â darparu cartrefi newydd, mae Jonathan a'r tîm yn rhoi pwyslais cryf ar fuddion cymunedol fel rhan o'u gwaith ehangach.

Un enghraifft ddiweddar yw adleoli ac ailddefnyddio wal ddringo a osodwyd yn wreiddiol ar ochr Llys Ynadon y Bont-faen. Yn hytrach na chael ei dynnu a'i waredu, datgymalwyd ac ailadeiladwyd y strwythur yn ofalus mewn ysgol gynradd leol, lle mae bellach yn cael ei ddefnyddio'n weithredol gan ddisgyblion.

Mae'r mathau hyn o brosiectau yn adlewyrchu'r gwerth cymdeithasol ehangach a ddarperir drwy weithgarwch datblygu tai yn y Fro — yn aml drwy fentrau fel rhaglenni budd-daliadau cymunedol.

Fodd bynnag, i Jonathan, teimlir effaith wirioneddol y gwaith yn fwyaf amlwg ar y pwynt pan fydd prosiectau tai yn cael eu cwblhau a bod cartrefi yn cael eu trosglwyddo i drigolion: “Mae'n wirioneddol foddhaol oherwydd bod rhai o'r bobl sy'n symud i mewn wedi dod o gartrefi sydd weithiau'n orlawn, o ansawdd gwael neu efallai eu bod hyd yn oed yn ddigartref.

“Rydyn ni wedi cael pobl ar y safle ac mae bron fel eu bod nhw wedi ennill y loteri. Cartrefi o ansawdd uchel yw'r rhain - eiddo a allai ar y farchnad agored fod yn werth cannoedd o filoedd o bunnoedd - ac eto mae pobl yn cael y cyfle hwnnw am rent cymdeithasol fforddiadwy.

“Rydyn ni bob amser yno ar ddiwrnod trosglwyddo. Rydyn ni'n gwneud y gwiriadau terfynol, yn cymryd y darlleniadau olaf, a dyna'r pwynt torri i ffwrdd lle mae'r cartref yn pasio drosodd i’r tenantiaid.

“Pan fyddwch chi'n gwybod eich bod chi wedi adeiladu'r tŷ hwnnw o'r ansawdd uchaf, a'ch bod chi'n ei drosglwyddo i rywun sydd wedi cael ychydig iawn mewn bywyd, rydych chi'n meddwl i chi'ch hun - mae'n werth chweil. Ac rwy'n gwybod bod y tîm yn teimlo'r un ffordd hefyd.”