Cyn-filwr o'r Fro yn dathlu ei ben-blwydd yn 100 oed

Mae cyn-filwr lleol sydd wedi ymroi llawer o'i fywyd i wasanaethu dros ei wlad a’r gymuned yn y Barri wedi dathlu carreg filltir anhygoel wrth iddo droi'n 100 oed.

Dathlodd Francis Joseph Norton - a adnabyddir gan bawb fel Joe - ei ganmlwyddiant ar 27 Mai 2026 gyda pharti arbennig yn y Swyddfeydd Dinesig yn y Barri, a drefnwyd i gydnabod ei fywyd.

Mynychwyd y dathliad gan nifer o westeion a ddaeth ynghyd i anrhydeddu Joe, gan gynnwys ei ddwy ferch a'i feibion-yng-nghyfraith, y Dirprwy Arglwydd Raglaw, Uchel Siryf De Morganwg, Maer Bro Morganwg, Arweinydd Cyngor Bro Morganwg, Prif Weithredwr Cyngor Bro Morganwg, dau Bencampwr Lluoedd Arfog y Cyngor yn ogystal â chynrychiolwyr o HMS Cambria ac Ymddiriedolaeth Elusennol y Llynges Frenhinol a Swyddog Cyswllt Lluoedd Arfog y Cyngor.

Wedi'i eni ym 1926, mae bywyd Joe wedi'i nodi gan wydnwch ac aberth.
Yn 12 oed yn unig, collodd y golwg yn ei lygad dde. Yn 15 oed, collodd ei dad hefyd yn ystod y rhyfel pan gafodd y llong yr oedd yn gwasanaethu arni, y Rose Schiaffino, ei thorpido a'i suddo gan long Almaenig oddi ar arfordir Newfoundland ym 1941, gyda cholli pob un o'r 41 aelod o'r criw.

Er gwaethaf y caledi hyn, ymunodd Joe â’r Llynges Fasnach yn 16 oed yn ystod yr Ail Ryfel Byd ym 1943.

Gan ymuno â'i long gyntaf, yr SS Scandia yn Nociau’r Barri, teithiodd Joe mewn confois peryglus ar draws yr Iwerydd, gan gludo tanwydd a chyflenwadau hanfodol i gefnogi ymdrech ryfel y Cynghreiriaid. Yn ystod dwy flynedd ar y môr, gwasanaethodd ar sawl llong gan gynnwys yr SS Baron Graham, SS Christine Marie, SS Baron Elgin, SS Isle of Guernsey a'r SS Empire Don.

Gwelodd Joe ddiwedd yr Ail Ryfel Byd wrth iddo ddocio ym Mhorthladd Napoli yn dadlwytho jeeps ac arfau rhyfel ar gyfer lluoedd y Cynghreiriaid.

Ar ôl y rhyfel, parhaodd Joe i wasanaethu gyda’r Llynges Fasnach tan 1951 cyn ymuno â Dow Corning yn y Barri yn ddiweddarach, lle bu'n gweithio fel gweithiwr prosesu tan iddo ymddeol ym 1988.

Ochr yn ochr â'i fywyd gwaith, treuliodd Joe ddegawdau yn cefnogi cyn-filwyr eraill a'r gymuned leol. Gwasanaethodd fel Cadeirydd ac Ysgrifennydd Cangen y Barri o Gymdeithas y Morwyr Masnach am fwy na 40 mlynedd ac mae'n parhau i fod yn aelod balch o'r Lleng Brydeinig Frenhinol.

Am flynyddoedd lawer, gellid dod o hyd i Joe hefyd yn cefnogi Apêl y Pabi Goch blynyddol yn ddiflino, gan dreulio hyd at chwe awr y dydd yn ystod Wythnos y Pabi mewn archfarchnadoedd lleol - ymrwymiad a gynhaliodd tan 93 oed, gan roi'r gorau iddi dim ond oherwydd y pandemig.

Ar ôl colli ei wraig annwyl Ivy yn 2000, mae Joe wedi parhau i fyw'n annibynnol gyda chefnogaeth gan ei ddwy ferch. Hyd yn oed yn 100 oed, mae'n dal i fwynhau teithiau cerdded prynhawn bob dydd, yn mynychu cyfarfodydd Cymdeithas y Morwyr Masnach yn rheolaidd, yn mwynhau ciniawau cymdeithasol gyda morwyr eraill a gellir ei ganfod o hyd yn mwynhau nosweithiau allan mewn clybiau bingo lleol.

Roedd y digwyddiad pen-blwydd yn y Swyddfeydd Dinesig yn y Barri yn gyfle i'r gymuned ddiolch i Joe am ei aberthau, dathlu ei fywyd rhyfeddol a chydnabod y cyfraniad parhaol y mae wedi'i wneud i gyn-filwyr a thrigolion ledled Bro Morganwg.

Pen-blwydd hapus yn 100 oed Joe!