Cyngor yn ystyried cynigion cyllidebol
Mae Cyngor Bro Morgannwg ar fin holi trigolion am ei gynigion cyllidebol
Mae cyllideb ddrafft yn cael ei hystyried gan Gabinet yr Awdurdod yr wythnos nesaf ac os caiff ei chymeradwyo bydd wedyn yn destun ymarfer ymgynghori cyhoeddus.
Bydd hynny'n rhedeg am bedair wythnos o Ionawr 16 ac yn cynnig cyfle i bobl rannu eu barn am wariant y Cyngor dros y flwyddyn ariannol nesaf.
Yn gyfan gwbl, cyllideb ddrafft y Cyngor ar gyfer 2026/27 yw £354 miliwn, ac mae'r rhan fwyaf ohono'n cynnwys setliad ariannol gan Lywodraeth Cymru, ynghyd â chyfraniadau treth gyngor a chyfran o ardrethi busnes o bob cwr o Gymru.
Defnyddir hynny i ariannu'r ystod lawn o ddarpariaeth y cyngor, gan gynnwys ysgolion, ystod o gymorth addysgol i blant, gofal cymdeithasol oedolion a phlant, cymorth tai a digartrefedd, gwaith priffyrdd, gwasanaethau gwastraff ac ailgylchu, cynnal mannau awyr agored a mwy.
Mae tua 70 y cant o'r gyllideb yn cael ei wario ar ofal cymdeithasol ac addysg, dau o'r meysydd gwasanaeth niferus y mae'n ofynnol i'r Cyngor eu hariannu a'u darparu yn gyfreithiol.
Mae costau sy'n gysylltiedig â'r meysydd hyn wedi dringo'n sydyn yn ystod y blynyddoedd diwethaf oherwydd y galw cynyddol am ofal cymdeithasol a nifer cynyddol o blant ag Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY) sydd angen darpariaeth arbenigol sy'n ddrud.
Mae cydbwyso'r gwahanol ofynion i ddyrannu arian yn briodol ar draws y Cyngor yn fater cymhleth sydd wedi'i wneud yn fwy anodd yn y blynyddoedd diwethaf gan leihau cyllid termau real, chwyddiant cynyddol a chyfraddau llog a mwy o alw am gymorth pwrpasol.
Fodd bynnag, mae setliad gwell na'r disgwyl gan Lywodraeth Cymru, ynghyd â dulliau arloesol newydd o ddarparu gwasanaethau, yn golygu bod y darlun yn y Fro yn fwy disglair nag y bu ers peth amser.
Mae cynlluniau eisoes ar waith i wneud gwelliannau, gan gynnwys uwchraddio adeiladau a chyfleusterau cyhoeddus fel Pier Penarth a Llyfrgell a Neuadd y Dref y Barri, ac i wella goleuadau stryd.
Dywedodd y Cynghorydd Lis Burnett, Arweinydd Cyngor Bro Morgannwg: “Rwy'n falch o ddweud bod ein cyllid am y tro cyntaf ers amser maith wedi cynyddu mewn timau go iawn o'i gymharu â'r llynedd.
“Nid yw hynny i ddweud bod heriau ariannol diweddar y tu ôl i ni. Mae gan y Cyngor gostau sylweddol i'w talu o hyd gan fwy na 10 mlynedd o gyllid islaw chwyddiant.
“Fodd bynnag, mae cyhoeddiad cyllid i'w groesawu gan Lywodraeth Cymru a gwaith caled gan staff i drawsnewid y ffordd y caiff gwasanaethau eu darparu mewn sawl maes yn golygu ein bod mewn sefyllfa iachach nag y gallem fod wedi bod.
“Nid yw'r Cyngor hwn eisiau gwneud toriadau, mae gwasanaethau yn y Fro sydd angen mwy o fuddsoddiad ar frys. Ar ôl cyfnod estynedig o arbedion sylweddol a thorriadau, rwy'n optimistaidd y gallwn nawr ddarparu hynny a dechrau symud ymlaen.
“Mae hynny'n golygu canolbwyntio ar y blaenoriaethau a nodir yn ein cynllun pum mlynedd. Rydym am greu lleoedd gwych i fyw gweithio ac ymweld â nhw, diogelu ein hamgylchedd naturiol a rhoi'r dechrau gorau i'n plant drwy gefnogi eu datblygiad iechyd, cymdeithasol ac addysgol.
“Rydym am ddarparu'r gofal gorau posibl i drigolion bregus a pherfformio i'n hataf drwy adolygu a gwella sut mae gwasanaethau'n gweithredu'n gyson.
“Rwy'n gwybod bod yr uchelgeisiau hyn yn cael eu rhannu gan ein trigolion oherwydd eu bod wedi dweud hynny wrthym.
“Mae'r gyllideb ddrafft yn cynnwys cynnydd yn y dreth gyngor sy'n gymedrol yn ôl safonau cenedlaethol a bydd yn helpu i fynd i'r afael â'r blaenoriaethau hyn.
“Wrth gwrs, byddai mwy o godiad yn helpu i gyflawni mwy gan fod arian a gasglwyd o'r dreth gyngor yn effeithio'n uniongyrchol ar yr hyn yr ydym yn gallu ei wneud.
“Mae un o'r cwestiynau o fewn yr ymgynghoriad yn gofyn a fyddai trigolion yn fodlon talu mwy o dreth gyngor er mwyn gweld gwelliannau i gysylltiadau trafnidiaeth wledig, darpariaeth ieuenctid a mannau agored. Mae gen i ddiddordeb mawr i glywed adborth ar hynny.”
Y llynedd gwnaeth y Cyngor werth tua £7 miliwn o arbedion i aros o fewn y gyllideb.
Yn hytrach na thoriadau traddodiadol, cyflawnwyd mwy na dwy ran o dair o'r rhain drwy'r rhaglen ail-lunio, llinyn o waith sy'n lleihau gwariant drwy weithredu gwasanaethau'n wahanol.
Mae'r gyllideb ddrafft, sydd wedi cael ei llywio gan farn preswylwyr, yn cynnwys cynnydd arfaethedig yn y Dreth Gyngor o 5.5 y cant.
Mae hynny'n cyfateb i £1.75 ychwanegol yr wythnos ar gyfer eiddo hanner ffordd ar hyd y raddfa fandio yng nghategori D.
Mae hefyd yn llai na'r cynnydd cyfartalog a ragwelir yng Nghymru, sy'n golygu y bydd biliau yn y Fro yn parhau'n rhatach na 75 y cant o'r wlad.
Gall preswylwyr rannu eu barn ar hyn ac agweddau eraill ar gynigion cyllideb drwy gymryd rhan yn yr ymgynghoriad sydd ar ddod naill ai ar-lein, dros y ffôn, drwy'r post neu mewn digwyddiad personol.
Bydd y gyllideb ddrafft hefyd yn cael ei hystyried gan bwyllgor craffu ar y cyd ac eto gan y Cabinet cyn cael ei chytuno mewn cyfarfod o'r holl Gynghorwyr ym mis Mawrth.