Ffermwr yn cael ei erlyn am droseddau lles difrifol
Mae ffermwr o Fro Morgannwg wedi cael ei euogfarnu o droseddau lles anifeiliaid difrifol yn dilyn erlyniad a ddygwyd gan y Gwasanaethau Rheoleiddio a Rennir.
Mae’r gwasanaeth yn gwneud gwaith safonau masnach, trwyddedu, iechyd a diogelwch, lles anifeiliaid a gwaith arall yn ardaloedd Awdurdod Lleol y Fro, Caerdydd a Phen-y-bont ar Ogwr.
Ym mis Hydref y llynedd, mynychodd swyddogion y gwasanaeth a chydweithwyr o'r Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Phlanhigion (APHA) Groes Farm yn Southerndown, a weithredir gan Luke Morgan, mewn ymateb i bryderon am gyflwr defaid.
Yn ystod yr arolygiad, darganfu swyddogion nifer o faterion lles difrifol. Canfuwyd bod defaid ag anaf sylweddol i'r llygad yn methu sefyll ac yn dioddef mewn cae lle lleolwyd 15 o garcasau defaid hefyd mewn camau amrywiol o ddadelfennu.
Daeth swyddogion o hyd i ddefaid arall hefyd yn gaeth mewn mieri a oedd angen achub ar unwaith. Roedd rhagor o ddefaid o fewn y ddiadell yn dangos arwyddion o gyflwr gwael, gan gynnwys colli gwlân, crafu a thystiolaeth o afiechyd.
Nododd ymchwilwyr hefyd broblemau sgil-gynnyrch anifeiliaid eang, gyda charcasau, esgyrn a rhannau'r corff yn bresennol ar draws y tir pori.
Nid oedd Mr Morgan yn gallu darparu cofnodion meddyginiaeth yn ystod yr archwiliad a chydnabu nad oedd wedi gwirio'r defaid ers tua wythnos.
O ganlyniad i'r canfyddiadau, cyflwynwyd hysbysiadau ffurfiol o dan ddeddfwriaeth lles anifeiliaid ac sgil-gynnyrch anifeiliaid, sy'n gofyn am weithredu ar unwaith.
Cynhaliwyd ymweliadau dilynol gan swyddogion drwy gydol mis Tachwedd 2025, pryd nodwyd gwelliannau. Symudodd Mr Morgan y ddiadell yr effeithiwyd arnynt yn agosach at y buarth fferm i'w fonitro, cafodd gyngor milfeddygol, cynhaliodd driniaeth ar gyfer baich llyngyr sylweddol, diweddaru cofnodion meddyginiaeth a chydymffurfiodd â gofynion yr hysbysiadau a gyflwynwyd.
Er gwaethaf y gwelliannau hynny, penderfynodd y GRhS fod camau gorfodi yn briodol o ystyried difrifoldeb y troseddau a nodwyd yn ystod yr archwiliad gwreiddiol.
Cafodd Mr Morgan ei gyfweld wedi hynny o dan rybudd a chyfeiriwyd y mater i'w erlyn.
Yn y llys, dadleuwyd bod yr achos yn golygu methiant hirfaith i ddiogelu lles anifeiliaid, a dystiolwyd gan nifer y carcasau defaid oedd yn bresennol a'r graddau amrywiol o ddadelfennu a ddarganfuwyd ar draws y cae. Tra y clywodd y llys fod Mr Morgan wedi cydweithredu â'r ymchwiliad, wedi dangos edifeirwch ac nad oedd ganddo euogfarnau blaenorol, roedd ynadon yn glir ynghylch difrifoldeb y trosedd.
Wrth basio dedfryd, disgrifiodd y llys yr achos fel “yr achos gwaethaf o esgeulustod anifeiliaid” roedd y fainc wedi dod ar ei draws a datganodd, fel ffermwr, y dylai Mr Morgan “fod â chywilydd”.
Cafodd Mr Morgan ei ddedfrydu i 24 wythnos o garchar, wedi'i ohirio am 12 mis, a gorchmynnwyd iddo dalu £5,000 tuag at gostau erlyn ynghyd â gordal dioddefwr o £154.
Dywedodd y Cynghorydd Ruba Sivagnanam, Aelod Cabinet dros Ymgysylltu â'r Gymuned, Cydraddoldeb a Gwasanaethau Rheoleiddio: “Mae dyletswydd gyfreithiol ar ffermwyr a cheidwaid da byw i sicrhau bod anghenion lles anifeiliaid dan eu gofal yn cael eu diwallu bob amser.
“Roedd yr amodau a gafwyd gan swyddogion yn Fferm Groes yn bryderus iawn ac arweiniodd at ddioddefaint diangen. Er ein bod yn cydnabod bod Mr Morgan wedi cydweithredu â swyddogion wedi hynny a chymryd camau i wella amodau, roedd difrifoldeb y troseddau a nodwyd yn golygu bod camau erlyn yn angenrheidiol ac yn gymesur.
“Mae'r achos hwn yn dangos na fydd Gwasanaethau Rheoleiddio a Rennir yn oedi cyn cymryd camau gorfodi lle canfyddir methiannau sylweddol ar les anifeiliaid a lle caniateir i anifeiliaid ddioddef yn ddiangen.”
Mae’r gwasanaeth yn gweithio'n agos gydag asiantaethau partner, gan gynnwys APHA, i ymchwilio i adroddiadau o esgeulustod anifeiliaid ac i sicrhau bod camau priodol yn cael eu cymryd i ddiogelu da byw a chynnal safonau lles anifeiliaid ledled y rhanbarth.
Bydd swyddogion y Gwasanaethau Rheoleiddio a Rennir yn ymchwilio i unrhyw achosion o'r natur yma a adroddir yn ymwneud â ffermydd da byw neu mewn mangre trwyddedig ar gyfer gweithgareddau anifeiliaid.
I roi gwybod am fater cysylltwch â Gwasanaethau Rheoleiddio a Rennir dros y ffôn ar 0300 123 6696, drwy'r post yn Swyddfeydd Dinesig, Heol Holton, Y Barri, CF63 4RU, neu drwy'r ffurflen gyswllt ar-lein sydd ar gael ar wefan y Gwasanaethau Rheoleiddio a Rennir.
I roi gwybod am faterion lles sy'n ymwneud ag anifeiliaid domestig a gwyllt cysylltwch â'r RSPCA ar 0300 123 8960.