Cyngor yn datgelu cynlluniau gwariant
Yn y flwyddyn i ddod, bydd Cyngor Bro Morgannwg yn gwario mwy ar ysgolion, gwasanaethau cymdeithasol, ffyrdd, mannau cyhoeddus, a chartrefi newydd i bobl leol i'w rhentu.
Mae manylion y meysydd hyn a meysydd eraill lle mae arian wedi'i ddyrannu wedi'u nodi yn y gyllideb, a gytunwyd arno mewn cyfarfod o'r holl Gynghorwyr nos Lun.
Bydd cyfanswm o £0.5 biliwn yn cael ei wario ar ddatblygiadau dros y pum mlynedd nesaf, gan gynnwys:
- Dros £55 miliwn wedi'i neilltuo ar gyfer ysgolion newydd a £29 miliwn arall i'w ddilyn.
- £10 miliwn i wella cyfleusterau ysgolion presennol.
- £4.6 miliwn ar gyfer llety arbenigol i bobl hŷn.
- £11 miliwn ar gyfer gwelliannau priffyrdd.
- £1 miliwn ar oleuadau stryd gwell.
- £281 miliwn tuag at raglen gwella tai, gan gynnwys adeiladu eiddo newydd.
- £21.2 miliwn o gyllid Pride in Place ar gyfer uned datblygu busnes, canolfan chwaraeon dŵr, tai a pharc yn y Mole ar lan y Barri.
Dywedodd y Cynghorydd Lis Burnett, Arweinydd Cyngor Bro Morgannwg:
“Mae trigolion y Fro wedi dweud wrthym beth sy'n bwysig iddyn nhw drwy'r ymgynghoriad cyllideb diweddar ac rydym wedi blaenoriaethu'r meysydd hynny yn ein cynlluniau gwariant.
“Yn ogystal ag arian sydd eisoes wedi'i ddyrannu i dalu costau ysgolion presennol, mae £2 filiwn wedi'i ymrwymo i gefnogi ysgolion pellach.
“Mae Ysgol Uwchradd Sant Richard Gwyn yn un o'r rhai diweddaraf i dderbyn adeilad ysgol gwerth miliynau o bunnoedd wrth iddi ddod yn bedwaredd ysgol uwchradd olaf yn y Barri i gael cartref newydd sbon.
“Mae llawer o ysgolion eraill ledled y Fro hefyd wedi cael eu gwella'n sylweddol, gan gynnig cyfleusterau o'r radd flaenaf i ddisgyblion, mannau dysgu modern a'r llwyfan gorau ar gyfer llwyddiant.
“Bydd buddsoddiad i gefnogi plant ag Anghenion Dysgu Ychwanegol ac arian i ateb y galw cynyddol am wasanaethau cymdeithasol oedolion a phlant.
“O ganlyniad i'r penderfyniad neithiwr bydd dros hanner miliwn o bunnoedd i gynyddu cefnogaeth i wasanaethau ieuenctid a hanner miliwn arall i wella trafnidiaeth gyhoeddus wledig, gan sicrhau bod pobl ifanc yn cael mynediad at weithgareddau, cyngor a chyfleoedd tra hefyd yn darparu mwy o opsiynau trafnidiaeth gyhoeddus i wella cysylltedd i'r rhai sy'n byw yn y Fro Gorllewinol.
“Bydd yr arian ychwanegol yn helpu i ehangu cyrhaeddiad y Gwasanaeth Ieuenctid, gan ddarparu cymorth cynnar, gweithgareddau lles a mannau diogel lle gall pobl ifanc fagu hyder a gwydnwch. Bydd hyn yn cynnwys mwy o ymgysylltiad ag ysgolion, mwy o gyfleoedd ar ôl ysgol a chymorth ychwanegol i glybiau ieuenctid ledled y Fro, yn enwedig mewn cymunedau lle mae angen y gefnogaeth honno fwyaf.
“Roedd pobl hefyd eisiau gweld gwelliannau priffyrdd felly rydym wedi dyrannu arian ar gyfer rhaglen waith a fydd yn llenwi tyllau, ailwynebu ffyrdd ac atgyweirio palmentydd ochr yn ochr â ffocws ar fwy o lanhau a chynnal a chadw canol tref.
“Bydd goleuadau stryd yn cael eu gwella a bydd arian yn cael eu defnyddio i wella adeiladau cyhoeddus, gyda Pier Penarth a Neuadd y Dref a Llyfrgell y Barri ymhlith y rhai cyntaf ar y rhestr.
“Bydd mwy o gartrefi'r Cyngor hefyd yn cael eu hadeiladu i ateb y galw cynyddol am y mathau hyn o eiddo ac arian sy'n cael ei wario ar fannau awyr agored, cyrchfannau arfordirol a chanolfannau hamdden yn ogystal â mentrau i wneud y Fro yn lanach a gwyrddach.”
Yn gyfan gwbl, cyllideb refeniw'r Cyngor ar gyfer y flwyddyn ariannol nesaf yw £355 miliwn, ac mae'r rhan fwyaf ohono'n cynnwys setliad ariannol gan Lywodraeth Cymru, ynghyd â chyfraniadau treth y cyngor a chyfran o ardrethi busnes o bob cwr o Gymru.
Defnyddir hynny i dalu am yr ystod lawn o ddarpariaeth y cyngor, gan gynnwys ysgolion, ystod o gymorth addysgol i blant, gofal cymdeithasol oedolion a phlant, cymorth tai a digartrefedd, gwaith priffyrdd, gwasanaethau gwastraff ac ailgylchu, cynnal mannau awyr agored a mwy.
Mae tua 70 y cant o'r gyllideb yn cael ei wario ar ofal cymdeithasol ac addysg, dau o'r meysydd gwasanaeth niferus y mae'n ofynnol i'r Cyngor eu hariannu a'u cyflawni yn gyfreithiol a'r rheini mae ein preswylwyr yn dweud y dylem flaenoriaethu.
Mae costau'r Cyngor wedi dringo'n sydyn yn ystod y blynyddoedd diwethaf oherwydd y galw cynyddol am ofal cymdeithasol a nifer cynyddol o blant ag Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY) sydd angen darpariaeth arbenigol sy'n ddrud.
Mae cefnogi pob maes cyfrifoldeb y Cyngor wedi profi'n arbennig o heriol dros y degawd diwethaf oherwydd llai o gyllid, chwyddiant cynyddol a chyfraddau llog a'r galw cynyddol am gymorth pwrpasol.
Fodd bynnag, mae'r darlun wedi gwella ar gyfer 2026/27 ar ôl setliad gwell na'r disgwyl gan Lywodraeth Cymru.
Y llynedd, gwnaeth y Cyngor werth tua £7 miliwn o arbedion i aros o fewn y gyllideb.
Mae hynny'n cynyddu effeithiolrwydd ac yn arbed arian trwy ddarparu gwasanaethau'n wahanol.
Mae'r gyllideb yn cynnwys cynnydd yn y dreth gyngor o 6.5 y cant sy'n cynnwys cynnydd o 5.5 y cant i'r brif gyllideb a chodiad arall o 1 y cant.
Bydd yr 1 y cant ychwanegol yn darparu £535,000 o gyllid ychwanegol ar gyfer trafnidiaeth gyhoeddus wledig a £535,000 arall i gefnogi gwasanaethau ieuenctid.
Mae'r cynnydd cyfunol yn golygu y byddai eiddo hanner ffordd ar hyd y raddfa fandio yng nghategori D yn talu £2.07 ychwanegol yr wythnos.